Śmiało możemy stwierdzić, że stopa to istotne ogniwo narządu ruchu. W związku z pełnioną funkcją poddawana jest nieustannym działaniu sił, które wymagają od niej odpowiedniego przenoszenia i amortyzacji. Zniekształcenia i dysfunkcje stopy jak paluch koślawy utrudniają lub wręcz uniemożliwiają nam prawidłowe poruszanie się wpływając jednocześnie na stawy położone wyżej.
Stopę możemy podzielić na kości stępu, śródstopia i palców. Połączenia pomiędzy poszczególnymi kośćmi pozwalają na jej dopasowanie się do nierówności podłoża.[1] Dodatkowo warto wspomnieć o sklepieniach, które amortyzują siły oddawane do stopy. W trakcie chodu w fazie podparcia na stopie spoczywa ciężar całego ciała. Oczywistym jest zatem, że podczas aktywności, takich jak bieganie, poddajemy stopę dużo większym przeciążeniom, niż tym, które występują w trakcie normalnego chodu.
Ciężar ciała rozkłada się na trzy punkty podparcia. Umiejscowione są one w obrębie: guza piętowego, głowy I kości śródstopia oraz głowy V kości śródstopia, tworząc charakterystyczny trójkąt podparcia.
Sklepienia stopy, czyli łuki poprzeczne i podłużne znajdują się pomiędzy punktami podparcia. Wyróżniamy łuk podłużny przyśrodkowy i boczny oraz łuk poprzeczny przedni i tylny.[2]
Łuki podłużne są wzmocnione przez struktury bierne i czynne zabezpieczające nie tylko sklepienie przed obniżeniem, ale również przednią część stopy przed nadmiernym odwracaniem lub nawracaniem w poszczególnych fazach chodu.[2]
Otóż warto wiedzieć, że„nadmierna wiotkość aparatu torebkowo–więzadłowego, osłabiona kontrola motoryczna mięśni oddziałujących na stopę, czy wady wrodzone są główną przyczyną zmian w jej architekturze.”[1]
Haluksy są obecnie najczęstszym problemem przedstopia, głównie występującym u kobiet.[3] Polega na bocznym odchyleniu paliczka bliższego palucha oraz często mu towarzyszącym przyśrodkowym odchyleniu I kości śródstopia. Dodatkowo w niektórych przypadkach możemy obserwować jak nasz bohater ustawia się dodatkowo w rotacji do wewnątrz.[4]
Jesteśmy w stanie wymienić wiele przyczyn wewnętrznych i zewnętrznych, które przyczyniają się do rozwoju palucha koślawego. Sam przebieg powstawania deformacji należy jednak postrzegać jako proces wieloczynnikowy. [5]
Bez względu na to, czy problem wynika z genetyki, wąskich szpilek czy po prostu „ten typ tak ma” może wpływać on na całe ciało. Wówczas zdecydowanie nie jest to problem wyłącznie stopy.
Z czasem deformacja wywołuje ból i stan zapalny w obrębie torebki stawu śródstopno-paliczkowego palucha. Wpływa to na sposób, w jaki Twoja stopa przetacza się podczas chodu. Dzieje się to u nas automatycznie w celu uniknięcia jak największego bólu. Kiedy chód jest zaburzony, ciało musi kompensować zmianę i w rezultacie często pojawiają się problemy ze stawami położonymi wyżej.
Jeśli ból zmienia sposób w jaki się poruszasz, to kolana i biodra odczuwają to jako pierwsze. Obserwując brak ruchomości w obrębie przodostopia czy nierównomierne obciążenie stopy możemy spodziewać się zaburzeń mięśniowo-powięziowych czy nawet strukturalnych w obrębie całej kończyny dolnej.
Paluch zwracając się przyśrodkowo w kierunku innych palców, może prowadzić do deformacji w obrębie całej stopy. Skutkiem tego może być występowanie tzw. palców młotkowatych, czyli sytuacji, w której palce II-V ustawiają się w przykurczu zgięciowym.
Jeżeli dotarliście tutaj, to wiecie już, że odpowiednio dobrane obuwie jest najważniejsze, jeżeli chodzi o profilaktykę haluksa. Pamiętajmy jednak o tym, że nasza stopa przystosowuje się do nierówności podłoża. Możemy zatem śmiało stwierdzić, że to właśnie częste chodzenie boso będzie miało dla niej zbawienny wpływ zwiększając stopień ruchomości wszystkich stawów.
Wygodne buty to jednak nie wszystko. Duże znaczenie ma profilaktyka samego płaskostopia. Nauka prawidłowego obciążania stopy oraz ćwiczenia stabilizacji i kontroli jej łuków powinny stanowić podstawę pracy z pacjentem.
Rozluźnianie mięśniowo-powięziowe, mobilizacja stawów stopy, czy kinesiotaping to tylko niektóre z metod, które w rękach doświadczonego terapeuty mogą pomóc zmniejszyć dolegliwości. W tym przypadku mogą dotyczyć one nie tylko samej stopy, ale całej kończyny dolnej, a czasem i struktur położonych wyżej.
W przypadku palucha koślawego to czas odgrywa nadrzędną rolę. Odpowiednio wcześnie wprowadzona terapia daje duże szanse na całkowite zahamowanie rozwoju haluksa. Dużo zależy także od ciebie! Poprzez ćwiczenia możesz zadbać o swoje stopy również wtedy, kiedy nie stwierdzono u ciebie żadnej dysfunkcji. Moja rada: załóż wygodne buty! Czeka cię bowiem niesamowita podróż, której celem jest twoje zdrowie!
[1] Napiontek M.; “Stopa i staw skokowo-goleniowy w praktyce ortopedycznej”; MediPage; Warszawa 2018; ISBN 978-83-65946-05-8.
[2] Bochenek A., Reicher M.; “Anatomia człowieka Tom I”; PZWL; Warszawa 2010 wyd. XIII; ISBN: 978-83-200-4323-5
[3] Hecht P.J., Lin T.J.; “Hallux valgus”; Med Clin North Am. 2014; 98(2):227-232.; doi:10.1016/j.mcna.2013.10.007
[4] Perera A.M., Mason L., Stephens M.M.; “The pathogenesis of hallux valgus”; J Bone Joint Surg Am. 2011; 93(17):1650-1661. doi:10.2106/JBJS.H.01630
[5] Zirngibl B., Grifka J., Baier C., Götz J. “Hallux valgus : Etiology, diagnosis, and therapeutic principle. ” Orthopade. 2017;46(3):283-296. doi:10.1007/s00132-017-3397-3
